طبيعى است در چنين سرزمينى ، عالمان كه در آغاز اسلام تنها ياران پيامبر اسلام ( ص ) بودند ، مجبور به لب فرو بستن و جاهلان كه سران قريش و بزرگان شرك و الحاد بودند ، در نهايت احترام مىزيستند . اين احتمال نيز وجود دارد كه منظور از عالم ، موحّدان و آگاهان محدود و معدود قبل از بعثت پيامبر مانند عبد المطلب و ابو طالب و قسّ بن ساعده و لبيد بن ربيعه و امثال آنان ، باشند . نكته ترسيمى از زندگى مرگبار انسانها در عصر جاهلى امام ( ع ) در عبارات فشرده و بسيار پر محتواى بالا ، ترسيم دقيق و زنده‌اى از وضع عصر جاهليّت عرب فرموده است كه با مطالعهء دقيق آن ، گويى انسان خود را در آن عصر مشاهده مىكند و همهء نابسامانيها و تيره‌روزيها و زشتيهاى آن زمان را با چشم مشاهده مىكند . اين بيان از يك سو عظمت مقام پيامبر اسلام ( ص ) را روشن مىسازد چرا كه هر قدر تاريكى عميقتر و سياهى شديدتر باشد نور و روشنايى آشكارتر به نظر مىرسد و عظمت خدمات پيامبر اسلام و سازندگى آيين پاكش واضح‌تر مىشود . چرا كه جامعهء آن چنانى را به جامعهء اسلامى عصر رسول خدا تبديل كردن كارى غير ممكن به نظر مىرسيد و تنها قدرت اعجاز و نيروى عظيم وحى و عمق و جامعيّت دستورات اسلام توانست اين چنين معجزه‌اى را نشان دهد . از سوى ديگر ، گويا اشاره‌اى است به تجديد افكار و آداب و رسوم جاهلى در عصر آن حضرت ، كه به خاطر انحراف مردم از دستورهاى پيامبر اسلام ( ص ) در دوران خلفاى پيشين رخ داد . اين معلّم بزرگ عالم انسانيّت فرياد خويش را در لا به لاى اين تعبيرات آشكار ساخته و به مردم عصر خود هشدار مىدهد كه چشم